Программа по татарской литературе Внеклассное чтение icon

Программа по татарской литературе Внеклассное чтение



НазваниеПрограмма по татарской литературе Внеклассное чтение
Дата конвертации14.04.2013
Размер137.93 Kb.
ТипПрограмма
скачать >>>

Х.Х. Кирамова

МОУ СОШ №15, г. Тюмень

ВОСПИТАНИЕ ГУМАНИЗМА НА УРОКАХ ВНЕКЛАССНОГО ЧТЕНИЯ ПО ТАТАРСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ

(по творчеству писателя Якуба Камалеевича Занкиева)

Роль учителя литературы в школе особая. Он не просто даёт учащимся знания, а воспитывает высоконравственных людей, которые смогут в будущем выбрать себе дело по душе, построить свою жизнь, стать счастливыми, быть милосердными, гуманными. Урок литературы (да и языка тоже) - уроки нравственности. Строя свои уроки я обращаю внимание именно на это. Благодатный материал для этого можно найти по каждой теме, на каждом уроке языка и литературы, только надо умело использовать его. Большое внимание стараюсь уделять изучению творчества первого профессионального прозаика второй половины ХХ столетия, вышедшего из сибирских татар, Якуба Камалиевича Занкиева. Наряду с романами Я.Занкиев создал цикл рассказов, относящихся к детской литературе. Это и не удивительно: как человек, посвятивший всю свою жизнь обучению и воспитанию подрастающего поколения, он глубоко понимал особенности детской психологии, находил точные выражения, характеризующие душевное состояние и раскрывающие характеры героев. Каждое его произведение может восприниматься как уроки воспитания нравственности, человечности, гуманности.

Принимая во внимание все проблемы, стоящие на сегодняшний день перед учителем литературы, я запланировала в каждом классе уроки внеклассного чтения по татарской литературе, посвящённые творчеству Я.Занкиева. Считаю, что данные уроки эффективнее проводить по следующему плану, параллельно с темами уроков родной литературы:

Кл.

Программа по татарской литературе

Внеклассное чтение

5

Г.Ибрагимов «Алмачуар»

Я.Занкиев «Кайчыколак»

6

И.Гази «Йолдызлы малай»

Я.Занкиев «Кылый күз»

7

Творчество Ф.Карима

Я.Занкиев «Кан кардәшләр»

8

Ш.Камал «Акчарлаклар»

Я.Занкиев «Аккошлы күл»

9

Творчество Ф.Карима

Я.
Занкиев «Ана йөрәге»


В ходе проведения урока осуществляется следующая во воспитательная работа:

Класс

Тема урока внеклассного чтения по татарской литературе

Воспитательные цели урока

5

«Будьте милосердны, люди!» (по рассказу «Остроушко»)

Воспитание гуманного отношения к животным

6

Тема войны в рассказе Я.К.Занкиева «Кылый күз» («Кривой глаз»)

Воспитание гуманного отношения к животным, чувство сострадания.

7

Тема войны в рассказе Я.Занкиева

«Кан кардәшләр» («Кровные родственники»)

Воспитание чувства сострадания к животным

8

Человек и природа в рассказе «Аккошлы күл» («Лебединое озеро»)

Воспитание любви и бережного отношения к природе

9

Образ матери в рассказе Я.Занкиева

«Ана йөрәге» («Сердце матери»)

Воспитание уважения, милосердного отношения к матери.


Сборник детских рассказов Якуба Занкиева «Кайчыколак» («Остроушко») объединяет разнообразные по тематике произведения, посвящённые нравственным вопросам, интересным и актуальным для детского возраста. Писатель учитывает тот факт, что литература для детей должна быть понятна, образна, доходчива, увлекательна, интересна и в то же время должна воспитывать в них нравственные ценности, в том числе гуманизм.

В названии сборника (он назван по одноимённому рассказу, включённому в сборник) ярко выделяется образная деталь – опознавательная черта портрета собаки. «Остроушко» - так назвали дети грозную соседскую собаку-овчарку, уши которой на самом деле напоминали острые концы ножниц. В данном рассказе автор возвращается в мир детства. Рассказ ведётся от имени деревенского мальчика Рината. Здесь описывается психологическая ситуация, при которой раскрывается характер мальчика. Отношение его к злой собаке по ходу повествования меняется, как меняются его взгляды на окружающий живой мир. Мальчик сначала очень боится собаки, так как та каждый день его встречает грозным лаем. Увидев как собака повисла на своей цепи, Ринат сначала радуется, в его душе просыпается злорадство, торжество, он даже желает смерти ей. Но, продолжая следить за мучениями собаки, он встречается взглядом с животным. Глаза мучающегося животного заставляют его передумать, в мальчике просыпается чувство жалости и милосердия. Переборов свой страх, он помогает Остроушко освободиться. Таким образом, автор подводит юного читателя к мысли о том, что человек должен помогать братьям меньшим, только так можно обрести верного друга, который в трудную минуту тебя тоже не предаст.

Как видим, в детских рассказах Якуба Занкиева главными героями являются сами деревенские дети, воспитанные богатой природой Сибири, понимающие и воспринимающие её как нечто живое, живущие в гармонии с ней. Рассказы объясняют значение таких понятий, как человечность, честь, взаимопомощь, сочувствие, отзывчивость, ответственность, наталкивают юных читателей на размышления о своём поведении, отношении к своим родителям, окружающей природе.

В рассказе «Аккошлы күл» интересно описано душевное состояние Руслана, его размышления по поводу услышанной легенды о лебедях. За несколько дней пребывания на острове мальчику приходится многое пережить, это прежде всего связано с заболеванием отца. Мальчик, остаашийся один на один с миром природы, когда тяжело заболевает его отец, ведёт себя смело, старается как-то помочь отцу преодолевать трудности, сохранять спокойствие в разных ситуациях. Он чувствует ответственность не только за себя, но и за жизнь отца. Главная идея, лёгшая в основу произведения, связана с легендой, рассказаная отцом Руслану. Легенда о лебединой верности подводит к той мысли, что лебедей нельзя убивать, что губить красоту – это грех.

Рассказ воспитывает гуманное отношение к природе. Воспитание любви к животным, которые окружают деревенских детей с рождения, на примере отношения к собакам, лошадям, является основной целью многих рассказов писателя. Эта же идея заложена в сюжете рассказа «Актырнак». Фабула произведения очень проста: деревенские мальчишки – учащиеся начальных классов, находят брошенную в Иртыш маленькую собачку, преодолев страх утонуть самим, спасают подкидыша. Мальчики в растерянности, не знают чем кормить собачку. Зная, что их мамы еле сводят концы с концами, дети не осмеливаются просить у них молока для собачки.

В рассказе повествуется о тяжёлых годах войны, но мальчишки всё равно остаются мальчишками: шалят в школе, мечтают о подвиге. В любой ситуации человек не должен терять человеческие качества – это главная идея рассказа, выраженная в произведениии через отношение детей к собаке. Воспитание человечности, милосердия при любых обстоятельствах также является главной целью рассказов “Кан кардәшләр”, “Ана йөрәге”, “Кылый күз”. Детские рассказы Я.Занкиева познавательны, интересны и глубоко гуманны. Маленькие герои Занкиева с честью проходят большие испытания жизни, доказывая твёрдость и крепость характера. Писатель хочет видеть подрастающее поколение милосердным и понимающим чужое горе, преданным своей родной земле и готовым уберечь родителей и близких от невзгод и горестей. Воспитание в детях чувства гуманости, милосердия – является основной проблемой, которая волнует общественность на современном этапе. Будущее народа, любой нации – в его детях. Каким будет это будущее, зависит от сегодняшнего состояния образования и воспитания молодого поколения.

Приложение

Урок внеклассного чтения по татарской литературе:

«Человек и природа в рассказе Якуба Занкиева

«Аккошлы күл» 8 класс

Тема:

Якуб Зәнкиевның «Аккошлы күл» әсәрендә кеше һәм табигать мөнәсәбәте.

Максат:

  1. Укучыларның Якуб Зәнкиевның иҗаты буенча белемнәрен тирәнәйтү.

  2. Укучыларның үз фикерләрен туган телдә матур итеп, дәлилләп сөйли белү күнекмәләрен үстерү

  3. Якташ язучыбыз Я.Зәнкиевның “Аккошлы күл” әсәре аша балаларда табигатькә игътибарлы һәм сак караш тәрбияләүне дәвам итү.

  4. Әсәрдә күтәрелгән мәсьәләләрнең хәзерге вакытта да мөһим булуына игътибар итү.

Җиһазлау:

Презентация, язучының портреты, китаплар күргәзмәсе, эпиграф, укучыларның рәсемнәре.

^ Дәрес барышы:

Оешу моменты.

Укытучы: Исәнмесез, балалар.

Дәреснең темасы, максаты, эпиграфы белән таныштыру.

Әкрен генә көй уйный. Укытучы Я.Зәнкиевның“Аккошлы күл” әсәреннән яттан бер өзекне сөйли:

...Җәйрәп яткан ямь-яшел тайга, көзгедәй елтыр күлләр, чуп-чуар сазлыклары, тәгәрҗепкә охшап сызгаланган чишмәләр, карурманнар, сазлыклар артына качып, яшеренеп яткан табигатьнең бер кыргый почмагы – Аккошлы күл. Күл уртасында башларын горур тотып йөзүче аккошлар, камышлыкта ата үрдәк балаларының әнкәсенә тавыш бирә...”

Укытучы: Сез тыңлап киткән өзек нинди әсәрдән һәм бу әсәрнең авторы кем?

Җавап: Бу өзек Я.Зәнкиевның “Аккошлы күл” әсәреннән алынган.

Укытучы: Дәресебезнең темасы: “Якуб Зәнкиевның “Аккошлы күл” әсәрендә кеше һәм табигать мөнәсәбәте”. Бу дәрестә без, төрле биремнәр үтәү барышында, табигать һәм кеше арасында, әтиләр һәм балалар арасында нинди мөнәсәбәт булырга тиешлеген ачыкларбыз, табигатьнең ямен, гүзәллеген күрергә тырышырбыз. Дәресебезнең эпиграфы итеп татар әйтемнәрен алдым: “Табигать – тиңсез хәзинә”, “Кеше һәм табигать аерылгысыз”. Дәрес барышында эпиграф юлларын дәлилләргә тырышырбыз.

Укучылар, нәрсә ул табигать?

Көтелгән җавап: Табигать дигәндә без узебезнең туган-үскән җирне, әйләнә-тирәбездәге күл, урман, чишмә, болыннарны күз алдыбызга китерәбез.

(Табигать сүзен сүзлектән карау).

Сорау: Кеше һәм табигать арасындагы бәйләнеш нидән гыйбарәт?

Җавап: Кеше дә табигать баласы. Кешегә җир, су, һава, табигать кирәк. Ансыз кеше яши алмый.

Табигать сөючеләр конкурсы.

Командаларда эшләү. Командалар үзләренә исем бирәләр.

1нче команда –“Олы күл”

2нче команда –“Аккошлы күл”

3нче команда – “Зәңгәр күл”

Укытучы: Табигатьне сөйгән кешеләр янына гына аккошлар килә. Һәрбер команданың үзенең күле бар (һәрбер командага зәңгәр төсле кәгазьдән ясалган күл бирелә) һәм шуңа, дөрес бирелгән җавап өчен, аккошлар килеп төшәр.

Кайсы команданың күленә күбрәк аккошлар килер?

1 конкурс “Тәрҗемәкәй” (бирелгән сүзләрне русчага тәрҗемә итәргә)

Табигать

вәгъдә иткән

күзнең явын ала

озынборыннар

данлыклы аучы

мәрхәмәт

өмет өзелә барды

җавапсыз хөрти кешеләр

тормыш ялкыны

мәңгелек куәт биргән

2 конкурс

- Али әкә кем? Ни өчен ул улы Русланны аккошлы күлгә алып бара?

- Аккошлы күлдә беренче көн, беренче тәэсирләр. Аккошлы күл ничек тасвирлана?

- Күл буе, аның тирә-ягы, күл буе урманнары сездә нинди тәэсир калдырды?

- Али әкә авылның данлыклы аучысы, балыкчысы. Аучы һәм балыкчы өчен нинди сыйфатлар кирәк? Шул урыннарны табып укыгыз.

- Али әкәнең ялгыз аккош турындагы хикәясе Русланга ничек тәэсир итә?

- Русланның әтисенә карата мөнәсәбәтен сөйләгез. Әтисе турындагы кайгыртучанлыгын хикәянең кайсы өзекләреннән күреп була?

- Али әкә белән Руслан булган урманнарда нинди агачлар, нинди үсемлекләр үсә, нинди җәнлекләр, нинди кошлар яши?

- Руслан дару үләннәреннән төнәтмә ясап, әтисен терелтә. Ә сез нинди дару үләннәрен беләсез? Өегездә кулланасызмы?

- Димәк, табигать – тиңсез хәзинә дип әйтә алабызмы?

Физминутка:

- Шуны исбатлап “Ай былбылым” татар халык җырын тыңлап, табигать күренешләре белән сокланып, ял итәбез.

(“Ай былбылым” җыры яңгырый, видеотасмада табигать күренешләре барышында укучылыр бергәләп физминутка ясыйлар.)

Укытучы: Табигать гүзәллеген шигырьләрдә дә күрәбез. (З. Маметгалиев яттан шигырь сөйли.)

Хәзер слайдта бирелгән текст өзекләрен укырбыз. Бу өзекләр кем турында монда геройларның нинди сыйфатлары ачыла?

1) «-Ярый, хәерле каза булсын! Яңгырлар туктап, вертолёт килгәнче балык тотып, юа, гөмбә, торнакүз ашап туенырбыз әле. Монда торнакүзне көрәп җыйнарлык».

2) «Ул бар булган сохари валчыкларын улына саклап тотты.

Руслан җылынсын өчен, әтисе Алабайны аның куенына тыкты».

3) «Я яшәргә, я саз газына тончыгып үләргә! Барлык көчләрен туплап, адымнарын тизләттеләр».

- Хикәядә нинди проблема күтәрелә? Бу проблема хәзерге көндә актуальме, андый проблемалар хәзерге тормышта бармы?

- Бу проблемаларны ничек чишәргә мөмкин?

Компьютерда тест чишү:

1.Якуб Зәнкиев кем ул?

а) шагыйрь

б) җырчы

в) язучы

2. Якуб Зәнкиевның «Аккошлы күл» әсәре нинди жанрда язылган?

а) хикәя

б) повесть

в) поэма

3. «Көмешле» нәрсә исеме?

а) шәһәр

б) авыл

в) күл

4.Чикләвекләрне кем чүпләп киткән?

а) тиен

б) аю

в) варапкош

5. «Сунарчы» сүзенең синонимы ничек?

а) игенче

б) аучы

в) көтүче

6. «Аккошлы күл» әсәрендә төп проблемалар?

а) табигатьне саклау

б) тормышка мәхәббәт

в) әтиләр һәм балалар арасында мөнәсәбәт

Йомгаклау.

Өй эше: (дифференциаль)

1.Әсәрдән барлык фразеологизмнарны рус теленә тәрҗемә итәргә.

2.Әсәрдән мәкальләрне язып алырга.

3.Әсәргә рәсем ясарга.

Билгеләр кую.

Һәрбер команданың аккошларын санап, дөрес җавапларын исәпләү һәм дипломнар тапшыру.

Приложение 2

Урок внеклассного чтения по татарской литературе:

«Будьте милосердны, люди!»

(по рассказу Якуба Занкиева «Кайчыколак») 5 класс

Тема: «Шәфкатьлелек һәр заманда кирәк,

Шәфкатьлерәк булыйк, кешеләр!»

(Я.К.Зәнкиевның «Кайчыколак» әсәре буенча)

Максат:

1. “Кайчыколак” исемле хикәянең идея эчтәлеген балаларга җиткерү;

2. Укучыларның бәйләнешле сөйләм телен үстерү;

3. Укучыларда хайваннарга карата шәфкатьлелек хисе тәрбияләү.

Җиһазлау:

  1. Я.Зәнкиевның портреты;

  2. Язучының “Кайчыколак” хикәяләр җыентыгы;

  3. Сүзлек плакаты

  4. Презентация.

Дәрес барышы:

Укытучы үтеләсе темага эпиграф итеп алынган шигырь юлларын укый.

Кирәксезләр, артык җаннар белән

Тулыр иде күптән җиһаннар –

Ярый әле җирдә аз булса да

Мәрхәмәтле изге җаннар бар!

(Ф Яруллин)

Укытучы: Хөрмәтле укучылар, бу дөньяда чорлар, дәверләр алышынганда да үзләренең кыйммәтләрен югалтмаган төшенчәләр бар. Алар – гомумкешелек сыйфатлары. Алар – мәңгелек. Алар яши, алар гомерлек. Әнә шундый төшенчәләрнең берсе – шәфкатьлелек.

Укучылар, нәрсә соң ул шәфкать? Шәфкатьле булуны сез ничек аңлыйсыз? (Кешеләргә карата яхшы мөнәсәбәттә булу, аларга ярдәм итү; гел изге гамәлләр генә кылу, игелекле булу; өлкәннәргә, сабыйларга, мохтаҗларга игътибарлы булу һ.б.).

Укытучы. Бик дөрес. Кайсыгыз аңа фәнни телдә аңлатма бирә ала?

Укучы. Минем кулымда “Татар теленең аңлатмалы сүзлеге”. Биредә бу сүзләрнең мәгънәсе түбәндәгечә бирелә:

“шәфкатьле – кызганучан, мәрхәмәтле, яхшы, киң күңелле. Шәфкать итү – яхшылык итү, игелек күрсәтү, ярдәм итү”.

Рус теленең аңлатмалы сүзлегендә болай диелгән:

“милосердие – сердолюбие, сочувствие, любовь на деле, готовность делать добро всякому, жалостливость, мягкосердость.

милосердствовать – соболезновать, сострадать, жалеть или желать помочь”.

Укытучы. Бу сүзнең антонимы ничек була? (Шәфкатьсезлек)

- Ул нәрсәдән чагыла? (Мондый кешеләр күбрәк үзләре турында гына уйлыйлар. Алар һәркемне, һәрнәрсәне рәнҗетергә мөмкин...).

Укытучы. Әйе, укучылар, мондый кешеләрне икенче төрле кызгануны белми торган, рәхимсез, аяусыз кешеләр дип тә йөртәләр. Тормышта матурлык белән ямьсезлек, биеклек белән түбәнлек, мәрхәмәт белән явызлык янәшә яши, ә шулай да ничек итеп шәфкатьле, игелекле булырга соң?

(Укучыларның фикерләре тыңлана).

Укытучы. Мәрхәмәт хисенең көчен, яшәү мәгънәсенең асылын аңлата торган әсәрләр дә байтак. Шуларның арасында җирле язучыбыз Я. Зәнкиевның “Кайчыколак” хикәясе зур урын алып тора.

Хикәянең эчтәлеге өстендә эш.

Сораулар:

  1. Хикәядә кемнәр төп геройлар?

  2. Этне ничек күз алдыгызга китерәсез?

  3. Кайчыколакны балалар ничек коткара?

  4. Кемнәр сезгә ошады? Ни өчен?

  5. Ринат һәм аның дусларын шәфкатьле дип әйтә алабызмы?

  6. Ә сез этләргә ярдәм иткәнегез бармы?

  7. Йорт хайваннарына кешеләрнең мөнәсәбәте нинди булырга тиеш? Ни өчен?

Укытучы. Өйдә сез хикәяне укыдыгыз һәм план төзедегез.

(Балалар хикәя буенча өйдә төзегән планнарын укыйлар)

План.

1. Кайчыколак белән очрашу.

2. Кайчыколакны коткару.

3. Кайчыколак белән дуслашу.

4. Кайчыколак ярдәмгә килә.

(Укучылар күңелләренә охшаган өзекне сөйлиләр.)

Рәсемнәр күргәзмәсе белән эшләү.

Укытучы. Сез өйдә этләрегезнең рәсемен ясап килдегез. Хәзер һәрберегез үзегезнең этегез турында сөйләп китегез. Сез аны яратасызмы? Аның белән дусмы?

Нәтиҗә.

Билгеләр кую.

Литература:

Богусловская И. Воспитание – прежде всего // Мәгариф.- 2006.- №3.- С.6-8.

Занкиев Я. Остроушко. – Тюмень. – 1994. - 61 с.

Прибыльский Ю. Уроки гуманизма // Материалы обл. науч. – практ. конф., посвящ. 80-летию со дня рождения Я.К.Занкиева. – Тобольск. – 1998. – С.10-13.

Сайфулина Ф.С Автобиографический характер произведений Я.Занкиева /Ф.С.Сайфулина //Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции “Сулеймановские чтения” /под ред. Ф.С.Сайфулиной. - Тюмень, 2002. – С.26 – 28.

Хабибуллина Л. Литература родного края: учебное пособие для учащихся 5-9 классов. - В 2-х т. Т.2. - Тюмень: Изд. ТюмГУ, 2002.- 259 с.




Похожие:

Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconЛитература а основная
Абилов Ш. Кутадгу билик. В булгаро-татарской литературе //Советская тюркология. – 1970. №6
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconВнеклассное чтение в 1 классе – методические рекомендации для учителей начальных классов и студентов – практикантов. Система Д. Б. Эльконина – В. В. Давыдова
Внеклассное чтение в 1 классе – методические рекомендации для учителей начальных классов и студентов – практикантов
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconПояснительная записка Учебная программа «Литературное чтение»
Учебная программа «Литературное чтение» составлена на основе программы «Литературное чтение» авторов: Климановой Л. Ф., Горецкого...
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconВ нашу жизнь прочно входит Интернет, учебная литература, книги остаются позади глобальной компьютерной сети. Многие учащиеся считают чтение книг (даже во внеклассное время) скучным, малопривлекательным занятием
Многие учащиеся считают чтение книг (даже во внеклассное время) скучным, малопривлекательным занятием. А ведь просто читая информацию...
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconПедагогическая практика по татарской литературе. Учебно-методическое пособие для студентов татарского отделения дневной и заочной формы обучения. Тобольск: тгпи им. Д. И. Менделеева, 2003г. 28с
Сайфулина Ф. С.; Садыков К. С. Педагогическая практика по татарской литературе. Учебно-методическое пособие для студентов татарского...
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconВ лирике М. И. Цветаевой. Чтение наизусть одного из стихотворений
Билеты по литературе, 11 класс. Билет №13: Проблематика романа И. А. Гончарова "Обломов" Патриотическая тема в лирике М. И. Цветаевой....
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconРабочая программа по литературе для 10 класса создана на основе авторской программы по литературе для 10 класса общеобразовательной школы
Рабочая программа по литературе. 10 класс. Автор-составитель – Львова М. А. Моу гимназия им. А. Л. Кекина. 2011-2012 уч г
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconУрок. Внеклассное чтение
Цель: познакомить детей с творчеством кубанского писателя Юрия Александровича Рычкова; показать разнообразие тематики стихов
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconГрафик экзаменов в летнюю сессию 2009/2010 учебного года по факультету татарской филологии и истории
История современной татарской литературы (доц. Гайнуллина Г. Р., доц. Юсупова Н. М.)-1403
Программа по татарской литературе Внеклассное чтение iconТеоретические основы изучения средневековой татарской литературы
Для понимания сущности такого рода литературных памятников, прежде всего, нужно иметь представление о литературе суфийской направленности,...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©rushkolnik.ru 2000-2015
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы